در سازه هاي بلند و برج هاي ايران از فناوري هاي نوين مقاوم سازي در برابر زلزله هيچ خبري نيست. دكتر فرزاد نعيم، كارشناس جهاني سازه هاي بلند مقاوم در برابر زلزله و استاد دانشگاه كاليفرنيا با اعلام اين مطلب به خراسان مي گويد: علاوه بر اين عمده لوله هاي گاز در ايران در مقابل زلزله ايمن نيست و حتي نشتي دارد كه هنگام وقوع زلزله باعث ايجاد آتش سوزي هاي بزرگ خواهد شد.

وي مي افزايد: دانش فني ساختمان سازي در ايران با استانداردهاي بين المللي متناسب است، ولي متاسفانه دقت لازم در نحوه ساخت و ساز و نظارت بر اجراي صحيح نكات ايمني به خوبي صورت نمي گيرد.
دكتر فرزاد نعيم به خاطر ساخت سازه ها و برج هاي فوق العاده مقاوم در برابر زلزله در آمريكا و چين، برنده مدال «فضل الرحمان» شده است كه بالاترين جايزه جهان در رشته مهندسي ساختمان به شمار مي رود. موسسه جهاني شوراي بين المللي طرح سازه هاي بلند هر سال به يك شخصيت فني برجسته اين مدال را اهدا مي كند.تاكنون ٢ نفر ديگر يعني محاسب برج هاي دو قلوي تجارت جهاني و برج « سنيور» شيكاگو موفق به دريافت اين مدال شده اند.
خبرنگار خراسان با تلاش فراوان موفق به گفتگو با وي در كاليفرنيا شده است كه مشروح اين گفتگوي تلفني از نظر شما مي گذرد:دكتر فرزاد نعيم، با بيان اين كه ايران و به ويژه شهر تهران در زمره مناطق زلزله خيز دنيا محسوب مي شود ولي بسياري از ساختمان ها متناسب با اين ويژگي ساخته نشده است مي گويد: از نظر سطح دانش و قابليت فني، مهندسان ايراني همتاي ديگر همكارانشان در كشورهاي پيشرفته هستند، همچنين در كشورمان آيين نامه هاي بسيار خوبي در زمينه مقاوم سازي تدوين شده است، ولي اشكال در روش ساخت و ساز و اجرايي كردن آيين نامه هاي ويژه مقاوم سازي است. به طوري كه بعضي پيمانكاران يا مقاطعه كاران بر اساس تعهدات خود در اين زمينه عمل نمي كنند. به عبارت ديگر نحوه نظارت و كنترل كيفيت سازه ها در ايران مناسب نيست.
وي مي افزايد: روش هاي مختلفي براي مقاوم سازي برج ها در برابر زلزله وجود دارد البته نبايد از ياد برد كه علاوه بر چگونگي ساخت و ساز، نحوه خروج ساكنان از برج ها هنگام بروز زلزله نيز مسئله بسيار مهمي است كه بايد در نظر گرفته شود. بحث مهم ديگر رساندن آب به طبقات بالاي برج ها، براي خاموش كردن آتش هنگام زمين لرزه است. اين موارد از جمله نكاتي است كه بايد در ساخت برج ها به آن اهميت داده شود.برنده مدال « فضل الرحمان» در مورد مسائل فني ساخت برج ها مي گويد: تمام طبقات ساخته شده در اين سازه ها بايد مستحكم باشد چرا كه اگر طبقاتي از استحكام كافي برخوردار نباشد، در صورت بروز زلزله سازه به سرعت تخريب مي شود.
مسئله ديگر پيچش است، پيچش زياد در سازه هاي بلند مشكل ساز است كه با اتخاذ روش هايي اين پيچش ها كم مي شود. همچنين استفاده از سيستم هاي نويني كه انرژي زلزله را قبل از انتقال به سازه جذب مي كند، بسيار ضروري است. اجراي روش هايي كه قابليت انعطاف پذيري و تغيير شكل ساختمان را در برابر امواج ونيروهاي زلزله افزايش مي دهد، در كاهش آسيب هاي ناشي از زلزله بسيار موثر است.
كارشناس جهاني سازه هاي بلند، در مورد فناوري هاي نوين جاذب انرژي زلزله در برج ها مي افزايد: اين سيستم ها شباهت بسياري به كمك فنرهاي موجود بين لاستيك چرخ و بدنه ماشين دارد. چنانچه مي دانيد اين فنرها در خودرو ضربه هاي ناشي از دست اندازها و اختلاف سطح ها را مي گيرد. سيستم هاي جاذب انرژي زلزله با همان مكانيسم ولي در مقياس بسيار بزرگ تر بين طبقات مختلف سازه نصب مي شود.هنگام وقوع زلزله اين سيستم ها، مانند كمك فنر، انرژي مخرب زلزله را جذب و به صورت حرارت آزاد مي كند بنابراين به ساختمان صدمه اي وارد نمي شود از اين فناوري هاي نوين براي استحكام برج ها در نقاط مختلف دنيا بهره گرفته شده است ولي ايران با اين فناوري ها بيگانه است.به گفته دكتر نعيم، فناوري هاي استفاده شده در آمريكا و ژاپن براي ايمن سازي ساختمان ها و برج ها در برابر زلزله، انعطاف پذيري و تغيير شكل سازه بدون خراب شدن آن است. انعطاف پذير كردن يك سازه به اشكال مختلف امكان پذير است به عنوان مثال در ساختمان هاي بتون آرمه مي توان با پيچيدن ميله هاي فولادي به دور هم در داخل بتون و استفاده از اتصالات دقيق، ساختمان را انعطاف پذير كرد. بدين شكل در صورت وقوع زلزله، ساختمان به دليل توانايي انعطاف پذيري و داشتن نوعي حركت نسبي مي تواند نيروي ناشي از زلزله را خنثي كند.
در بازديدي كه از روند ساخت بعضي از برج ها و ساختمان هاي بتوني در تهران داشتم متاسفانه اثري از كاربرد اين فناوري بسيار ساده اما مهم نديدم. در ساختمان هاي فلزي هم مي توان با استفاده از خواص ويژه فولاد به كار رفته در آ ن ها و نحوه و شكل اتصال آهن و فولاد به هم، سازه را انعطاف پذير كرد. در صورت رعايت اين مسائل و مباحثي كه در آيين نامه هاي مختلف گنجانده شده است، مي توان اميدوار بود كه سازه در برابر زلزله ايمن است.
به گفته دكتر نعيم، ساختمان هاي مهمي چون بيمارستان ها بايد به گونه اي ساخته شود كه نه تنها در برابر زلزله آسيب نبيند بلكه بعد از وقوع،به فعاليت خود ادامه دهد. ما در كاليفرنيا بيمارستان هايي طراحي كرده و ساخته ايم كه حتي در صورت وقوع زلزله هاي بسيار شديد هيچ خللي در كار جراحان در اتاق عمل پيش نخواهد آمد.البته به كارگيري اين فناوري هاي نوين در كشور نيازمند صرف هزينه، عزم ملي و توجه ويژه دولت است.
وي در ادامه تصريح مي كند: كيفيت سازه هاي ما در ايران خوب نيست، ، در واقع در حال حاضر يك ميراث تاريخي از ساختمان هاي كاملا غير ايمن در برابر زلزله داريم و براي رفع اين مشكل نيز نيازمند پياده سازي يك برنامه علمي طولاني مدت هستيم. اين حركت بايد از هم اكنون با نظارت هاي دقيق و سخت گيرانه بر ساخت و سازهاي جديد آغاز شود وگرنه با مشكلات متعدد و جبران ناپذير مواجه خواهيم شد. يكي از كارهاي بسيار ضروري و قابل انجام ايمن سازي لوله هاي گاز شهري در برابر زلزله است. عمده اين لوله ها در برابر زلزله مقاوم نيست، اتصالات آن براي مقاومت در برابر زلزله طراحي نشده و چون اين اتصالات خشك و انعطاف ناپذير است، هنگام وقوع زلزله بلافاصله جدا و سبب نشت گاز و آتش سوزي مي شود كه با توجه به نحوه طراحي شهر تهران و وجود ايستگاه هاي كم آتش نشاني، در مقايسه با جمعيت انبوه، خسارات ناشي از زلزله و سپس آتش سوزي فاجعه آميز مي شود. من واقعا بيشتر از همه نگران آتش سوزي بعد از زلزله در تهران هستم.
دكتر نعيم مي گويد: در كشورهايي مانند آمريكا و ژاپن نظارت بسيار شديد و سخت گيرانه اي بر نحوه ساخت و سازها و ايمن سازي مي شود.به طوري كه محاسبه و طراحي پروژه ساخت يك بيمارستان در كاليفرنيا، نياز به بيش از يك سال بررسي دقيق و مستمر پروژه از تمامي ابعاد در دفتر فني ايالت( مثل شهرداري در ايران) دارد تا به آن مجوز اجرايي داده شود. زيرا نبود نظارت بر اجرا و ساخت باعث مي شود بهترين طراحي ها هم در برابر زلزله مقاوم نباشد.
به گفته اين كارشناس جهاني سازه هاي بلند مقاوم در برابر زلزله، سانفرانسيسكو و توكيو نيز در مناطق زلزله خيز جهان واقع شده اند ولي چون در اين شهرها از مدت ها پيش به زلزله و ايمن سازي ساختمان ها از نظر علمي توجه شده است، بي ترديد وقوع زلزله بزرگ يكسان در ٣ شهر تهران، توكيو و سانفرانسيسكو باعث بيشترين خرابي و تلفات انساني در تهران خواهد شد. در ايالت كاليفرنيا در طول ١٠٠ سال گذشته در مجموع ٣ هزار نفر در اثر زلزله جان باخته اند در حالي كه اين رقم در ايران شايد به ١٠٠ هزار نفر برسد كه اين تفاوت صرفا به خاطر بي توجهي به خاطر كيفيت سازه هاست.
وي مشكل اصلي در ايران را مسائل فرهنگي عنوان مي كند و مي گويد: ما ايراني ها چه در داخل و چه در خارج از ايران تصور مي كنيم اگر به مسائل بزرگ و پيچيده توجه كنيم، مسائل كوچك و به ظاهر پيش پا افتاده خود به خود حل مي شود. در حالي كه اين گونه نيست. من چند سال پيش در ايران تدريس داشتم. دانشجويان بيشتر از محاسبات پيچيده اي سوال مي كردند كه به عنوان مثال فقط در ٥ درصد از ساختمان هاي آمريكا پياده سازي مي شود به عبارت ديگر در حالي كه در ايران ساختمان هاي خشت و گلي غير مقاوم به وفور يافت مي شود، دانشجويان در اين زمينه كمتر سوال مي كردند يا پروژه ارائه مي دادند در حالي كه ما نيازمند ارائه جهاني روش هايي جديد و علمي براي ساخت ساختمان هاي خشت و گلي مقاوم در برابر زلزله هستيم تا اشكال هاي آن حل شود.